آسانسور
حتی تصورش هم سخت است که یک برج 10 طبقهای را با پلهها طی کنید. آیا دیگر انرژی برای ادامه روز برایتان باقی میماند؟ این معجره اختراعی به نام آسانسور است که باعث شده مجبور نشوید هر روز پلههای زیادی را بالا و پایین کنید. بنابراین میتوان گفت آسانسور تاثیر زیادی روی محیط زندگی ما داشته و دارد. این ابزار پیشرفته در ساختمانها، ادارات، بیمارستانها، واحدهای تجاری و… استفاده میشود. در این مطلب قصد داریم همه چیز را درباره آسانسور بررسی کنیم. اگر شما هم علاقهمند به کسب اطلاعات بیشتر درباره این موضوع هستید، با ما تا انتهای این مقاله همراه باشید.
آسانسور چیست؟
آسانسور یا در اصطلاح فارسی بالابر( برای حمل بار) و آسانبر (برای حمل انسان)، یک دستگاه برقی برای جابهجایی انسان و بار به طبقات بالا و پایین است. این دستگاه معمولا یک محفظه عمودی شکل است که روی ریل عمودی حرکت میکند. آسانسورها معمولا با کمک موتورهای الکتریکی کار میکنند که این موتورها با کمک کابلهای کشش و سیستم متقابل وزن کار جابهجایی را انجام میدهند.
آسانسور در زندگی روزمره کاربردهای زیادی دارد. برا مثال در ساختمانهای چند طبقه رفت و آمد را برای افراد تسهیل میکند، در ساختمانهای اداری باعث صرفهجویی در زمان میشود و بهرهوری را بالا میبرد، در بیمارستانها و مراکز درمانی میتواند حتی جان انسانها را نجات دهد و در نهایت در مراکز خرید باعث افزایش رضایت مشتری میشود.
تاریخچه آسانسور
قدمت اختراع آسانسور حدود یک قرن است. درواقع نخستین آسانسورها در قرن نوزدهم در آمریکا ساخته شدند. ایلیش شورلی اسول اولین آسانسور را طراحی کرد. این آسانسور با موتور بخار کار میکرد. مردم از این آسانسور استقبال زیادی نکردند و به همین دلیل در فروش موفق نبود. یک سال بعد شخصی به نام هانری وردزورث آسانسور دیگری ساخت که با کمک طناب و منبع قدرت بالا افراد را بالا میبرد. از این آسانسور برای مدت زمان بسیار زیادی استفاده میشد تا اینکه با پیشرفت صنعت از برق بهعنوان منبع انرژی آسانسورها استفاده شد.
در سال 1853 شخصی به نام یلیشا گراوس یک سیستم فرمان برای آسانسور اختراع کرد که باعث شد این وسیله پیشرفت زیادی کند. این سیستم بهطور خودکار از سقوط آسانسور جلوگیری میکرد. در سالهای بعد توسعه آسانسورها سرعت بیشتری پیدا کردند. تا سال 1900 آسانسورهایی اختراع شدند که بالاترین سرعت را تا آن زمان داشتند. سپس در ساخت این وسیله سیستم هیدرولیک استفاده شد که این سیستم باعث شد.
اولین آسانسور در زمان ناصرالدین شاه قاجار وارد ایران شد و آن را در کاخ گلستان نصب کردند. اما بهطور جدی و رسمی اولین آسانسورهای ایران حدود 65 سال پیش در برخی ساختمانهای دولتی و نظامی نصب شدند که از میان این ساختمانها میتوان به کتابخانه ملی در تهران، باشگاه افسران ستاد ارتش و ساختمانهای دولتی اطراف میدان امام خمینی اشاره کرد.
دسته بندی کاربردهای آسانسورها
انواع کاربردهای آسانسورها بسیار گسترده و متنوع هستند، اما تا حدودی میتوان آنها را در چند دستهبندی کلی مورد بررسی قرار داد. این دسته بندیها عبارتند از:
آسانسورهای مسکونی: این نوع آسانسورها بیشتر در ساختمانهای مسکونی استفاده میشوند. طراحی آنها تا حدودی ساده بوده و برای تعداد کمی مسافر مناسب هستند. بیشتر در فضاهای محدود نصب میشوند و قابلیت حمل و نقل افراد را با سرعت معمولی دارند.
آسانسورهای تجاری: این نوع آسانسورها در ساختمانهای تجاری مانند ادارات، هتلها، پاساژها و مراکز خرید استفاده میشوند. آنها برای حمل بار سنگین و تعداد زیادی از افراد طراحی شدهاند. برای ساخت آسانسورهای تجاری معمولا از جنس بسیار باکیفیت برای دستیابی به ظرفیت بیشتر و سطوح بالاتر امنیت استفاده میشود. برای ساختمانهای تجاری با تعداد طبقه زیاد معمولا از آسانسورهای با سرعت زیاد استفاده میکنند.
آسانسورهای بیمارستانی: این نوع آسانسورها به منظور جابجایی بیماران و تخت آنها در بیمارستانها طراحی شدهاند. آسانسورهای بیمارستانی از ویژگیهای خاصی برخوردار هستند که برای حمل بیماران سر پا و نیز بیمارانی که نیاز به مراقبت و خدمات ویژه (حمل با تخت روان یا ویلچر) دارند، مناسب به شمار میروند. این آسانسورها به طور معمول ابعاد بزرگتری داشته و قابلیت حمل تجهیزات پزشکی را دارند.
آسانسورهای صنعتی: آسانسورهای صنعتی اغلب برای حمل بار سنگین و حمل و نقل در محیط های صنعتی استفاده میشوند. این آسانسورها میتوانند بارهای سنگین را از طبقهای به طبقه دیگر منتقل کنند و در کارخانهها، انبارها و سایر محیطهای صنعتی نصب میشوند. آنها دارای ساختار قوی و ایمنی بسیار بالا هستند.
انواع آسانسور
آسانسورها انواع مختلفی دارند. بسته به نیاز و هدف ممکن است یکی از این انواع برای یک ساختمان استفاده شود. برای مثال امکان دارد یک آسانسور برای حمل بار باشد و یک آسانسور برای جابهجایی انسان استفاده شود. در ادامه تعدادی از انواع آسانسور را به شما معرفی خواهیم کرد.
آسانسور کششی
آسانسور کششی نوعی دیگر از این وسیله است که با کمک وزنه تعادل و سیم بکسل کار میکند. این دو وسیله به کمک سیستم محرکه که به آن الکتروموتور میگویند، باعث حرکت آسانسور میشوند. روی فلکه موتور این آسانسور شماری کابل فولادی دیده میشود که از یک طرف به کابین و از طرف دیگر به وزنههای آسانسور که داخل قابی فلزی هستند؛ وصل شده است. این وزنهها را به این دلیل در طراحی آسانسور گنجاندهاند که به بالا رفتن آن کمک میکند. آسانسورهای کششی بر اساس نیروی اصطکاک بین سیم بکسلها و فلکه کشش موتور کار میکنند.
آسانسور موتور گیربکس
آسانسور دارای موتور گیربکس را باید یکی از انواع این وسیله دانست که در آن موتور به گیربکس متصل است. سپس از طریق سیستم دندهها، به شفت آسانسور متصل میشود. گیربکس سرعت موتور را کاهش میدهد و باعث افزایش گشتاور میشود. این مساله باعث میشود آسانسور حرکت یکنواختی داشته باشد.
آسانسور موتور گیرلس
این نوع آسانسور که به آن بدون گیربکس نیز میگویند، نوعی از آسانسور است که گیربکس ندارد و دور فلکه در آن با اینورتر یا درایو سرعت کنترل میشود. معمولا در موتورهای این نوع آسانسور برای راندمان بیشتر از آهنربای دائمی استفاده میشود. ابعاد موتور این آسانسور کوچکتر از سایر آسانسورهاست و راندمان 90 درصدی دارد. سر و صدای آن بسیار کم است و در دورهای پایین گشتاوری بالایی دارد.
آسانسور بدون موتورخانه (MRL)
آسانسور بدون موتورخانه یا روملس یکی از انواع این وسیله است که برای موتور و فرمان فضای مستقل ندارد. موتور داخل چاله زیر سقف و تابلو هم کنار بالاترین توقف قرار داده میشود. معمولا برای ساختمانهایی که محدودیت ارتفاع دارند از روملس استفاده میشود. موتور این نوع آسانسور حتما باید از نوع گیرلس باشد و برای استقرار پایه موتور نیز از اجرای کلاف استفاده میشود.
آسانسور هیدرولیکی
آسانسور هیدرولیکی درواقع از یک سیلندر و یک پمپ هیدرولیک ساخته میشود. در سیلندر این آسانسورها هم میتوان از روغن و هم مایع هیدرولیک استفاده میشود. فشار پمپ این مایع را به بالا و پایین میبرد. این نوع آسانسور را باید برای ساختمانهای کوچک و متوسط مناسب دانست. نگهداری و تعمیر این آسانسورها نسبت به انواع دیگر راحتتر و ارزانتر است و نصب آسانتری هم دارند و به همین دلیل هم باید آن را یکی محبوبترین آسانسورها در میان عموم دانست.
آسانسور پنوماتیک
آسانسور پنوماتیک که به آن وکیوم یا خلا نیز میگویند، نیروی محرکهاش را از مکش هوا میگیرد. این آسانسور برای ساختمانهای دو تا چهار طبقه مناسب است. پنوماتیک از یک سیلندر مدور عمودی ساخته شده که از جنس ورقههای پلی کربنات است.
آسانسور مغناطیسی
این نوع آسانسور با کمک جریان مغناطیسی حرکت میکند و دارای انواع مختلفی همچون متحرک و معلق است. در ساخت این وسیله از اجزایی همچون آهنربا، قرقره، محور، سیم پیچ مغناطیسی و شفت استفاده شده است. آسانسورهای مغناطیسی میتوانند فرایند جابهجایی بین طبقات را راحت و سریع انجام دهند، مقرون به صرفه هستند و ایمنی نسبتا بالایی دارند. این نوع آسانسورها همچنین مصرف برق و صدای کمتری نسبت به بقیه دارند.
آسانسور بیمارستانی
آسانسور بیمارستانی یا بیماربر، برای کمک به حمل بیماران و حمل مواد و تجهیزات بیمارستان استفاده میشود. این وسیله را میتوان در هر نقطه از آسانسور که امکانش باشد نصب کرد و البته نصب آن نیاز به آمادهسازی دارد. این آسانسورها معمولا جوری طراحی میشوند که امکان جابهجایی تخت را داشته باشند.
آسانسور صنعتی
این آسانسور در محیطهای صنعتی همچون کارخانهها و کارگاهها استفاده میشود و با آن دستگاهها و مواد اولیه را جابهجا میکنند. ظرفیت این آسانسور از 500 کیلو تا 30 هزار کیلوگرم است و میتوانند با سرعت حدود 2 تا 6 متر در ثانیه حرکت کنند. آسانسورهای صنعتی به دو نوع تقسیم میشوند. در نوع اول آسانسور داخل چاهک قرار گرفته و نصب میشود و در نوع دوم هم آسانسور روی نمای ساختمان نصب خواهد شد. در این وسیله معمولا از سیستم ترمز پاراشوت استفاده میشود که در زمان افزایش سرعت بیش از حد مجاز، بهطور خودکار از سقوط آسانسور جلوگیری میکند.
برخی از پروژه های آسانسور شرکت آتیس
مراحل نصب آسانسور
مراحل نصب آسانسور به شرح زیر است:
- در مرحله اول باید فضای نصب آسانسور آماده شود و نقشه و مکانیابی آسانسور صورت پذیرد.
- در گام بعدی نوبت به آهن کشی میرسد.
- پس از آن باید نصب مکانیکال را انجام دهید که این مرحله شامل نصب ریلهای آسانسور، کابین، موتور و … میشود.
- در مرحله جهارم نصب الکتریکال که شامل تابلوی فرمان، سیمکشی و… است انجام میشود.
- سپس باید راهاندازی و نصب نهایی را انجام دهید.
- در پایان هم استانداردهای لازم برای یک آسانسور دوباره چک خواهد شد.
مزایا و معایب انواع آسانسور
آسانسور نیز مانند هر وسیله کاربردی دیگری مزایا و معایب مخصوص به خود را دارد که در ادامه این مزایا و معایب را بررسی خواهیم کرد.
مزایای انواع آسانسور
برخی ازمزایای آسانسور به شرح زیر است:
- افزایش ایمنی
- افزایش ارزش ملک
- زیاد شدن بهرهوری
- صرفهجویی در وقت
- راه شدن رفت و آمد درون ساختمان
معایب انواع آسانسور
آسانسور اگرچه مانند هر وسیله دیگری معابی نیز دارد اما درحال حاضر به پیشرفت تکنولوژی این معایب به حداقل رسیده است. برخی از معایب انواع آسانسور به شرح زیر است:
- هزینه نگهداری و تعمیرات
- مصرف انرژی
- زمان انتظار
- ازدحام و شلوغی
- محدودیت در شرایط اضطراری
اجزا و قطعات آسانسور
آسانسورها از اجزای مختلفی ساخته شدهاند که عدم وجود هر کدام از این اجزا و قطعات میتواند کارایی یک آسانسور را بهطور کامل مختل کنند. برخی از اجزای اصلی آسانسور به شرح زیر هستند:
کابین آسانسور: کابین آسانسور به فضایی گفته میشود که افراد و بارها در آنها قرار میگیرند و به طبقات مختلف جابهجا میشوند. این کابینها معمولا از جنس فلز یا شیشه هستند و دربهای قابل حرکت دارند که باز و بسته میشوند.
موتور: موتور آن است که نیروی محرکه مورد نیاز برای حرکت کابین را فراهم میکند. درواقع این بخش از آسانسور یک نیروی چرخشی ایجاد میکند که این نیرو پس از انتقال به درام سیم پیچ سیم بکسل این وسیله را بالا و پایین میکند.
درب های آسانسور: دربهای آسانسور در انواع مختلفی تولید میشوند که از میان آنها میتوان به تلسکوپی، سانترال، اتوبوسی، ساده تک لنگه، ساده دو لنگه، جمع شو و کشویی عمودی اشاره کرد.
ریلها: ریلهای آسانسور کابین را در مسیر مشخص خود هدایت کرده و ایمنی آن را تضمین میکنند.
سیستم ایمنی: سیستم ایمنی آسانسور، امنیت افراد را هنگام تردد با این وسیله حفظ کرده و از بروز برخی حوادث و سوانح جلوگیری میکند. این سیستم کمک میکند آسانسورها هنگام حرکت در بیخطرترین حالت خود باشند.
در کل، آسانسورها به عنوان یک سیستم پیچیده و کاربردی، از اجزا و قطعات متعددی تشکیل شدهاند که به صورت هماهنگ با یکدیگر عمل میکنند. توجه به کیفیت و استانداردهای ایمنی در طراحی، تولید و نگهداری این اجزا اساسی است تا عملکرد صحیح و ایمنی آسانسورها تضمین شود. هنگام خرید و نصب آسانسور باید به مراکز معتبر، دارای گواهیهای تضمین کیفیت و با سابقه درخشان مراجعه کنید. هرگونه کوتاهی در این زمینه باعث از دست رفتن سلامت جسمی کاربران میشود
طراحی آسانسور و مراحل آن
معمولا هنگامی که طراحی اولیه ساختمان را انجام میدهند، قسمتی را هم برای چاه آسانسور در نظر میگیرند. زمانی که کار ساخت ساختمان تمام شد، شرکتهای آسانسوری بازدید اولیه را انجام میدهند و پس از اینکه اندازهگیریهای مختلف همچون عرض چاه، عمق چاه، طول تراول، محل قرار گیری درب ها، ارتفاع طبقات، عمق چاهک و… را انجام دادند، بهترین آسانسور را برای آن ساختمان انتخاب میکنند. مراحل طراحی آسانسور به شرح زیر است:
- جانمایی و مکان یابی آسانسور
- آماده سازی سایت (چاله)
- آهن کشی آسانسور برای نصب ریل
- نصب درب کابین و طبقات
- نصب قطعات مکانیکی
- نصب موتور
- نصب شاسی موتور آسانسور
- نصب فلکه هرزگرد
- نصب گاورنر
- نصب پاراشوت
- نصب سایر تجهیزات مکانیکی و الکترونیکی
- اخذ استاندارد آسانسور
نکات مهم در خرید آسانسور
از آنجایی که خرید آسانسور یکی از تصمیمات مهم برای ساختمانهای مسکونی، تجاری و صنعتی است. برای اطمینان از انتخاب بهترین گزینه، لازم است به نکات زیر توجه کنید:
- تعیین نیازها و مشخصات ساختمان: لازم است با توجه به ظرفیت، سرعت و تعداد کابین و تعداد توقفها، بهترین آسانسور را برای ساختمان انتخاب کنید.
- انتخاب نوع آسانسور: هر آسانسور برای منظور خاصی مناسب است. برای مثال آسانسورهای کششی، برای ساختمانهای بلند و با ترافیک بالا مناسب هستند یا آسانسورهای هیدرولیک برای ساختمانهای کوتاه و با ترافیک انتخاب خوبی محسوب میشوند. بنابراین ابتدا باید نیازسنجی کنید و سپس آسانسور را بخرید.
- ظرفیت و ابعاد: ظرفیت و ابعاد آسانسور را باید براساس تعداد طبقات و شرایط محیطی که قرار است این وسیله را در آن نصب کنید؛ انتخاب نمایید.
- کیفیت و ایمنی: باید آسانسوری را انتخاب نمایید که از مواد باکیفیت و توسط شرکت معتبری ساخته شده باشد و گواهینامههای استاندارد و سیستمهای ایمنی لازم را داشته باشد.
- هزینه: آسانسوری را انتخاب نمایید که از نظر هزینه اولیه و هزینه سرویسها برایتان مقرون به صرفه باشد.
- طراحی و زیبایی: بهتر است هنگام خرید هم به طراحی کابین و هم به نورپردازی توجه ویژه داشته باشید. همچنین باید گزینهای را انتخاب کنید که صدا و لرزش کمی داشته باشد.
- صرف انرژی: مصرف انرژی گزینه دیگری است که حتما باید در انتخاب آسانسور به آن توجه شود. آسانسور انتخاب کنید که انرژی کمی مصرف کند.
- گارانتی و خدمات پس از فروش: حتما آسانسور را از شرکتی تهیه کنید که گارانتی و خدمات پس از فروش داشته باشد تا در صورت بروز مشکل بتوانید آن را با گارانتی حل کنید.
هزینه ها و قیمت آسانسور
قیمت آسانسورهای مختلف با هم فرق دارد چرا که هنگام تعیین این قیمت باید به فاکتورهای مختلفی همچون نوع آسانسور، تعداد طبقات، برند و کیفیت قطعهها و ظرفیت آن توجه کرد. همچنین هزینه نصب آسانسور را نیز باید به قیمت آن اضافه کرد. محدوده قیمت آسانسور در سال 1403 از 300 میلیون تومان تا یک میلیارد و نیم تخمین زده شده است و برای کامزد نصب آسانسور نیز هزینه به صورت طبقهای محاسبه میشود. معمولا برای هر طبق باید 2 تا 5 میلیون تومان هزینه کنید.
نگهداری و سرویس آسانسور
نگهداری و سرویس دورهای آسانسور اهمیت بسیار بالایی دارد و برای حفظ عملکرد ایمن و کارآمد آن ضروری است. این سرویس شامل بازرسی دقیق کلیه اجزای آسانسور، روغنکاری قطعات متحرک، تنظیمات لازم برای بهبود عملکرد، تعویض قطعات فرسوده و رفع عیوب احتمالی است. سرویس دورهای آسانسور به کاهش خطر خرابیهای ناگهانی، افزایش طول عمر آسانسور و اطمینان از ایمنی مسافران کمک میکند. همچنین، با انجام سرویسهای دورهای، میتوان از هزینههای سنگین تعمیرات در آینده جلوگیری کرد.
شما امکان بیمه کردن آسانسور را نیز دارید. بیمه آسانسور خطرات مربوط به این وسیله را تخت پوشش قرار میدهد و در صورت بروز هرگونه حادثه و آسیب جانی و مالی آن را جبران میکند.
آسانسورهای هوشمند و آینده این صنعت
آسانسورهای هوشمند، آینده صنعت را متحول کردهاند. این آسانسورها با بهرهگیری از فناوریهای پیشرفتهای مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و سنسورهای هوشمند، عملکردی بسیار دقیق و کارآمد دارند. آسانسورهای هوشمند قادر به یادگیری الگوهای رفتاری کاربران، پیشبینی نیازها و بهینهسازی عملکرد خود هستند. همچنین، این آسانسورها با سایر سیستمهای ساختمان هوشمند مانند سیستمهای امنیتی، تهویه مطبوع و روشنایی هوشمند تعامل دارند و تجربه کاربری را بهبود میبخشند. در آینده، انتظار میرود که آسانسورهای هوشمند بیشتر در ساختمانهای مسکونی، تجاری و اداری مورد استفاده قرار گیرند و به یکی از اجزای جداییناپذیر ساختمانهای هوشمند تبدیل شوند.
کلام آخر
در این مطلب همه چیز را درباره آسانسور بررسی کردیم. درباره طراحی، نصب، اجرا و انواع آسانسور صحبت کردیم. وجود این وسیله برای خانههای چند طبقه، هتلهای بلند، آسمان خراشها، بیمارستانها و مراکز خرید بسیار ضروری است و بدون آن کیفیت زندگی امروزی کاهش پیدا میکند. اگر نکته دیگری درباره این موضوع وجود دارد که در این مطلب بدان اشاره نشد، حتما آن را با ما و دیگر خوانندگان به اشتراک بگذارید تا دیگران هم بهره ببرند. امید است ای مطلب برایتان مفید بوده باشد و بتوانید از آن استفاده کنید.
